รายงาน
เรื่อง พญากวางคำ
จัดทำโดย
นายเทอดพงษ์ นันทะมิตร ชั้นปีที่ ๓ หมู่ ๒
รหัสนักศึกษา ๕๗๒๑o๔o๖๒๑๔
เสนอ
อาจารย์วัชรวร วงศ์กัณหา
รายงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาวรรณกรรมท้องถิ่น
สาขาวิชาภาษาไทย คณะครุศาสตร์
ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึกษา ๒๕๕๙
มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
คำนำ
รายงานฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชา วรรณกรรมท้องถิ่น เป็นการศึกษาเกี่ยวกับนิทานพื้นบ้าน เรื่องพญากวางคำ เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระพุทธเจ้า เกี่ยวกับการรอบปรงพระชนม์จากพระเทวทัต การช่วยเหลือมิตรในยามยาก อีกทั้งยังเป็นการหยิบยกวรรกรรมที่มีคุณค่าทางด้านภูมิปัญญาของการประพันธ์วรรณกรรมของกวีในอดีตให้เยาวชนหรือผู้ที่สนใจได้ศึกษาค้นคว้า
ผู้จัดทำ
เทอดพงษ์ นันทะมิตร
สารบัญ
เรื่อง
บทที่ ๑ สรุปเนื้อหานิทานเรื่องพญากวางคำ
๑. ๑ ที่มาและความสำคัญ
๑. ๒ ประวัติหนังสือ/ ผู้แต่ง/ ปีที่แต่ง/สำนักพิมพ์
บทที่ ๒ วิเคราะห์ ชื่อและเนื้อหาในวรรณกรรมเรื่องพญากวางคำ
๒.๑ ชื่อเรื่องมาจากอะไร
๒.๒ แก่นเรื่อง
๒.๓ โครงเรื่อง
๒.๔ ภาษา
๒.๕ ตัวละคร
๒.๖ ฉาก/สถานที่
บทที่ 3 ความโดเด่นของโครงเรื่อง
บทที่ 4 การนำไปประยุกต์ใช้
บทที่ 1
สรุปเนื้อหาวิชาพื้นบ้าน เรื่องพญากวางคำ
เรื่องย่อ นิทานพื้นบ้านพญากวางคำ
ในสมัยหนึ่งพระพุทธเจ้าประทับอยู่วัดเชตวัน เมืองสาวัตถี ทรงปรารภพระเทวทัตผู้พยายามปลงพระชนม์พระองค์ ได้ตรัสอดีตนิทานมาสาธก ว่า...
กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว พระโพธิสัตว์เกิดเป็นกวางตัวหนึ่ง อาศัยอยู่ในป่าละเมาะแห่งหนึ่ง ในที่ไม่ไกลจากนั้นมีสระน้ำสระหนึ่ง เต่าตัวหนึ่งอาศัยอยู่ และใกล้ ๆ สระน้ำนั้นมีนกใส่ทำรังอยู่ สัตว์ทั้ง ๓ เป็นเพื่อนรักกันมาก วันหนึ่งกวางออกหากินได้ติดบ่วงนายพรานตอนเที่ยงคืนจึงร้องเรียกให้เพื่อนมาช่วย เต่าและนกใส่มาเห็นแล่วตกลงกันว่าให้เต่าใช้ปากกัดบ่วงให้ขาดก่อนฟ้าสว่าง ส่วนนกพยายามไม่ให้นายพรานออกจากบ้านก่อนสว่างเช่นกัน เมื่อตกลงกันตามนั้นนกใส่จึงพูดเตือนเต่าว่า "เต่าเพื่อนรัก ท่านต้องรีบกัดบ่วงให้ขาดเร็ว ๆ นะ เราจักหาวิธีไม่ให้นายพรานมาถึงที่นี่เร็วได้" ว่าแล้วก็บินไป
ฝ่ายเต่าได้เริ่มแทะเชือกบ่วกนั้นทันที ส่วนนกใส่ได้บินไปจับที่ต้นไม้หน้าบ้านนายพราน พอถึงเวลาตี ๕ นายพรานลุกขึ้นเดินถือหอกออกมาทางประตูหน้าบ้าน นกเห็นเช่นนั้นก็บินโฉบลงไปจิกนายพราน เขาถูกนกจิกไปหลายทีจึงคิดว่าเราถูกนกกาฬกีณีจิกแล้ว โชคไม่ดีเลยเวลานี้ กลับเข้าไปนอนต่ออีกสักหน่อยดีกว่า"
เวลาผ่านไปเล็กน้อยนายพรานได้เปลี่ยนไปออกทางประตูหลังบ้าน นกใส่ก็ไปดักที่ประตูหลังบ้านเช่นกัน เขาถูกนกจิกอีกเป็นครั้งที่ ๒ จึงกลับเข้าบ้านไปพร้อมกับบ่นว่า "นกบ้านี่ร้ายจริง ๆ ไว้ให้สว่างก่อนค่อยไปก็ได้วะ"
พอสว่างแล้ว นายพรานเดินถือหอกออกจากบ้านไป นกใส่ได้บินไปบอกกวางและเต่าล่วงหน้าแล้ว ปรากฏว่าเต่าแทะเชือกบ่วงทั้งคืนจนปากระบมเปื้อนไปด้วยเลือดยังเหลือเชือกเกลียวเดียวก็จะขาด กวางจึงใช้กำลังดิ้นให้เชือกขาดหลุดหนีเข้าป่าไปได้อย่างหวุดหวิด ปล่อยให้เต่านอนหมดแรงอยู่ตรงนั้น นายพรานมาเห็นเฉพาะเต่านอนอยู่จึงใส่กระสอบแขวนเต่าเอาไว้บนกิ่งไม้ กวางได้ปรากฎตัวให้นายพรานเห็นแล้วล่อให้นายพรานวิ่งตามไปจนไกลลิบ แล้ววิ่งย้อนกลับคืนมาช่วยเต่า โดยใช้เขายกกระสอบลงมาแล้วกล่าวขอบคุณเต่าและนกใส่ที่ได้ช่วยเหลือชีวิต และต่างคนต่างแยกย้ายกันหลบซ่อนและหาที่อยู่ใหม่เพื่อความปลอดภัย เต่าได้หนีลงน้ำ กวางหนีเข้าป่าลึก ส่วนนกสตปัตตะไปถึงต้นไม้แล้วก็พาลูก ๆ ไปอยู่ในทีห่างไกล
นายพรานกลับมาถึงที่นั้นอีกไม่เห็นเต่าในกระสอบ ก็ได้แต่ถือกระสอบขาดกลับบ้านไป สัตว์ทั้ง ๓ ได้เป็นเพื่อนรักกันจนตราบเท่าชีวิต
บทที่ 2
วิเคราะห์เนื้อเรื่อง
วิเคราะห์วรรณกรรมท้องถิ่น เรื่อง พญากวางคำ
1. ที่มาของหนังสือ
1.1 ต้นฉบับมากจากนิทานชาดกในใบลานที่เก่ามาก เรียบเรียงขึ้นใหม่ โดย เตชวโรภิกขุ (อินตา กวีวงศ์)1.2 ยุคสมัยที่แต่ง ไม่ปรากฏ
1.3 แต่งและเรียบเรียงโดย เตชวโรภิกขุ (อินตา กวีวงศ์)
1.4 สำนักพิมพ์ บริษัท ขอนแก่น คลังนานาธรรม จำกัด
1.5 ปีที่พิมพ์ 2546
2.เนื้อหา
2.1วิเคราะห์ชื่อเรื่อง พญากวางคำ
เป็นการตั้งชื่อเรื่องโดยยึดเอาตัวละครเอก นั่นก็คือกวางทอง ทีเป็นพระชาติของพระพุทธเจ้าที่ลงมาเสวยพระชาติเป็นพญากวาง ซึ่งเนื้อเรื่องได้ถอดมาจากใบลาน มาเป็นคำกลอนภาคอีสาน
2.2แก่นเรื่อง
การช่วยเหลือเกื้อกูลมิตร ในยามทุกข์มักจะนำความสันติสุขมาให้
2.3โครงเรื่อง
การเปิดเรื่อง
เริ่มด้วยการเล่าถึงการลงมาเสวยพระชาติของพระพุทธเจ้าเป็นพญากวางคำ และมีสหายเป็นสัตว์สองชนิด คือเต่าทองคำกับนกใส่
การดำเนินเรื่อง
1.นกใส่ เป็นสหายของพญากวางกับเต่า ทุกวัน นกใส่จะมาคอยเฝ้าสอดส่องดูแลความปลอดภัยให้เพื่อนทั้งสองอยู่บนกิ่งไม้
2.กล่าวถึงนายพรานที่เคยล่าสัตว์อยู่ในป่าแถบนั้น ได้พบรอยของพญากวางคำ และพรานก็ได้วางบ่วงกับดักหวังที่อยากจะได้กวางคำแสนล้ำค่า
3.พญากวางคำเดินมาติดบ่วงกับดักของนายพราน ถึงแม้ว่าจะพยายามดิ้นแต่ก็ไม่สามารถหลุดไปได้
4.เต่าผู้เป็นสะหายพยายามกัดบ่วงหนังของนายพราน แต่ก็ยังไร้ซึ่งวี่แววว่าจะหลุดจากบ่วงของนายพราน
5.นกใส่ที่เห็นสองสะหายกำลังวุ่นอยู่กับการช่วยเหลือกัน จึงบินไปทีบ้านของพราน เพื่อที่จะถ่วงเวลาพรานไว้ให้เต่าได้ช่วยกวางสำเร็จก่อน แต่ก็ไม่เป็นผล
6.พรานมุ่งหน้าออกจากบ้านเข้าป่า เพื่อที่จะไปตรวจสอบบ่วงที่ทำไว้ ก็เห็นพญากวางคำติดอยู่ จึงถือมีดตรงเข้าหาพญากวางคำ แต่ตอนนั้นเชือกหนังที่พรานใช้ทำบ่วงนั้นถูกเต่ากัดใกล้จะขาดแล้ว พญากวางเลยดิ้นเป็นครั้งสุดท้ายทำให้หลุดไปได้
7.พรานเกิดความเสียดายเป็นอย่างมากที่ทำกวางหลุดมือไป จึงเหลือบไปเห็นเต่าก็เลยจับเต่าใส่ในย่ามเพื่อที่จะนำกลับไปแทนกวาง
8.พญากวางที่หลุดไปได้เลยนึกถึงเต่าผู้เป็นสะหายผู้ช่วยชีวิตว่าคงตกอยู่ในอันตรายอย่างแน่แท้ เลยกลับมาล่อพรานโดยทำทีว่าขาเจ็บ เมื่อพรานเห็นเป็นเช่นนั้นพรานจึงไล่ติดตามกวางอีกครั้งโดยห้อยถุงย่ามที่ใส่เต่าไว้ในย่ามนั้นไว้กับต้นไม้
9.พญากวางวิ่งหลบพรานกลับมาหาเต่าผู้เป็นสะหายโดยใช้เขาสอดเอาย่ามของพรานแล้ววิ่งหนีไป
การปิดเรื่อง
เมื่อพรานตามกวางไม่ทันจึงกลับมาที่ย่ามแต่กลับไม่เห็นทั้งย่ามและเต่าจึงเกิดความเสียดายมาก ที่ไม่ได้อะไรติดมือกลับบ้านแม้แต่อย่างเดียว
2.4 ภาษา
ภาษาที่ใช้แต่งเป็นภาษาอีสาน เป็นบทคำกลอนอีสาน ในเรื่องมีการใช้โวหาร เช่น อุปมา อุปลักษณ์ อติพจน์ และโวหาร ใช้ภาษาในลักษณะของการใช้ถ้อยคำ เช่น การใช้คำง่าย คำยาก คำซ้ำ คำซ้อนอุทาหรณ์
2.5ตัวละคร
พญากวางคำ -เป็นผู้ที่มีปฏิภาณไหวพริบมี่ฉลาดหลักแหลม มีรูปร่างสง่างาม ผิวพรรณมีสีเหลืองเหมือนทอง
เต่า-เป็นผู้ที่มีความชอบช่วยเหลือมิตรสหายในยามตกทุกข์ได้ยาก แม้ว่าตนเองจะได้รับความเดือดร้อนก็ตาม
นกไซ-เป็นผู้ที่คอยดูแลและคอยเตือนภัยอันตราย มีนิสัยรักเพื่อนสหายเฉกเช่นเดียวกับเต่า
นายพราน-มีนิสัยชอบเบียดเบียนสัตว์น้อยสัตว์ ใหญ่ มีความอาฆาตผูกจิตรปองร้ายกับคนอื่น
2.6 ฉาก และสถานที่
1. เมืองสาวัตถี -พระพุทธเจ้าประทับอยู่วัดเชตวัน ทรงปรารภพระเทวทัตผู้พยายามปลงพระชนม์พระองค์ ได้ตรัสอดีตนิทานมาสาธก คือเรื่อง พญากวางคำ
2.ป่าใกล้เมืองพาราณสี–กวางตัวหนึ่ง อาศัยอยู่ในป่าละเมาะแห่งหนึ่ง ในที่ไม่ไกลจากนั้นมีสระน้ำสระหนึ่ง เต่าตัวหนึ่งอาศัยอยู่ และใกล้ ๆ สระน้ำนั้นมีนกใส่ทำรังอยู่ สัตว์ทั้ง ๓ เป็นเพื่อนรักกันมาก
3. บ้านนายพราน- นกใส่ได้บินไปจับที่ต้นไม้หน้าบ้านนายพราน พอถึงเวลาตี ๕ นายพรานลุกขึ้นเดินถือหอกออกมาทางประตูหน้าบ้าน นกเห็นเช่นนั้นก็บินโฉบลงไปจิกนายพราน
บทที่ 3
ความโดดเด่นของโครงเรื่อง
วรรณกรรมท้องถิ่นเรื่องพญากวางคำเป็นนิทานคำกลอนอีสานใช้ภาษาอีสานทีถอดแบบจากใบลานที่เก่ามาก แล้วนำมาปรับปรุงใหม่ทำให้คนอีสานเข้าใจได้อย่างง่ายดาย สนุกสนาน อีกทั้งโครงเรื่องที่น่าติดตามเพราะพญากวางคำนั้นเป็นอดีตชาติขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าและนายพรานนั้นคือพระเทวทัต ซึ่งเป็นการตามจองเวรของพระเทวทัตที่ตามปองร้ายพระพุทธเจ้า อีกทั้งในเรื่องนี้ยังให้ข้อคิดคติเตือนใจการใช้ชีวิตมากมายแก่ผู้ที่อ่านเป็นอย่างมาก
บทที่ 4
การนำไปประยุกต์ใช้
วรรณกรรมเรื่องพญากวางคำเป็นวรรณกรรมที่น่าสนใจในการศึกษา จึงมีการนำมาดัดแปลงและเผยแพร่ในรูปแบบต่าง ๆ อาทิ การนำเอาไปสร้างเป็นนิทานแอนนิเมชั่นการ์ตูนประกอบการสอนเด็กในช่วงปฐมวัยเพื่อเป็นการปลูกฝังหลักจริยธรรมและการปฏิบัติตนให้เป็นเยาวชนที่ดีของประเทศชาติ
สรุปท้ายเรื่องอินโฟกราฟฟิก
นาย เทอดพงษ์ นันทะมิตร ค.บ.ภาษาไทย ชั้นปีที่ ๓ หมู่ ๒ รหัสนักศึกษา ๕๗๒๑๐๔๐๖๒๑๔
